Za praojczyznę Celtów uważa się region kurhanów w południowych Niemczech, między Lasem Czeskim a Renem, a ziemie te zostały zasiedlone w połowie II wieku p.n.e przez protoceltów. W latach 1800- 1600 p.n.e zasięg sfery kurhanów rozciągnęła się w kierunku zachodnim, jeszcze poza Ren( Burgundia, Alzacja, Lotaryngia). Z badań wykopaliskowych na grobach z tego regionu, wynika iż była to kultura spokrewniona z występującymi w tym okresie w środkowej Europie innymi kulturami, lecz bardziej wojownicza. W 1000 roku p.n.e pochówek szkieletowy został zastąpiony popielnicowym( jak i w całej Europie). Wśród kultury protoceltyckiej w około 800 roku p.n.e rozpowszechniła się kultura żelaza. Ogromny wpływ na nich miała szybko migrująca w kierunku zachodnim kultura halsztadzka. W ten sposób utworzony został zespół plemion zachodnio halsztadzkich. Do łask powróciły kurhanowe pochówki szkieletowe, którymi zaszczycano tylko arystokracje, a wyposażano je bogato( np. grobowce koło Huneburga). Kultura celtycka przezywała swoją świetność od 450 r p.n.e, aż do początków naszej ery. Źródła pisanych z epoki( m.in. Arystoteles) znajduje się potwierdzenie ze znalezisk archeologicznych, czyli, że Celtowie byli ludem wojowniczym. Dzięki szybkiemu rozwojowi i podbojom i migracjom Celtyckim, wszystkie ludy środkowej Europy zawdzięczają wejście w epokę żelaza, rozpowszechnienie kowalstwa, hutnictwa oraz udoskonalenie garncarstwa i wprowadzenie żaren obrotowych. Największy wpływ Celtycki odczuli Germanie. Celtowie zasiedlili niemal każdy zakątek Europy. Między VII a VI wiekiem p.n.e zaczęli osiedlać się na terenie Francji i Hiszpanii. W VI w p.n.e zasiedlili już całą Francję. W trakcie dalszej migracji na zachód, do Hiszpanii doszło do asymilacji z kultura rodzimą( Iberowie), dzięki czemu powstała grupa Celtyberska. Jako odrębny lud Celtowie występowali na terenie od Szampanii po Bawarię, aż do północno zachodniej Austrii. Według niektórych przekazów opanowali wtedy również Wyspy Brytyjskie, na co jednak nie ma archeologicznych dowodów. W drugiej połowie V wieku p.n.e dotarli na tereny Dolnego Śląska i rozprzestrzenili się po większości terenów polski. Osiedla Celtyckie odnaleziono niedaleko Góry Ślęży, Krakowa, na płaskowyżu Głubczyńskim, w Kaliszu i na Kujawach. W IV wieku p.n.e Celtowie kontynuowali migrację w kierunku południowym i południowo wschodnim, pod wodzą Brennusa. W ten czas przekroczyli Alpy kierując się na Półwysep Apeniński, gdzie opanowali ziemie Etrusków. W pierwszych latach podróży, towarzyszyli im rzymianie, którzy obserwując celtyckie sukcesy militarne, uznali ich za zagrożenie i stanęli po stronie Etrusków, zapoczątkowując tym wojnę z Celtami, którzy w 390 roku p.n.e zaatakowali Rzym. Ta wojna plus inne próby ekspansji bojowej zapoczątkowały upadek Celtów. W 279 roku ruszyli na Delfy i najechali Turcję oraz Macedonie, aby osiedlić się później w Galacjii. W 192 roku Rzymianie zaczęli podbój półwyspu Apenińskiego aby w przezeń przejść w kierunku Galii i Hiszpanii, zmierzając ku Wyspom Brytyjskim. Natomiast po upadku cesarstwa rzymskiego Germanie, Słowianie i Bałtowie powrócili do tradycji celtyckich, a w V wieku n.e, gdy rozpowszechniało się chrześcijaństwo, na terenie Irlandii i Szkocji. Najważniejszym materiałem wśród Celtów było żelazo, które pozyskiwali z ród bagiennych, a dzięki wysoce rozwiniętemu kowalstwu zawdzięczają swe wielkie sukcesy militarne. Dzięki kowalstwu również na wysokim poziomie rozwinęli rolnictwo, używając żelaznych radeł, co owocowało zwiększonymi plonami. Jako pierwsza kultura, zaczęli używać żaren obrotowych. Od greków dzięki kontaktom handlowym zapożyczyli koło garncarskie, co podniosło jakość wytwarzanej ceramiki. Dodatkowo dodawali do gliny grafit, dzięki czemu ich naczynia były trwalsze. O szerokich kontaktach handlowych świadczył również fakt iż Celtowie wybijali własne monety( np. w Bohemii) po raz pierwszy w III p.n.e, a wykonywano je ze złota( podobne do macedońskich staterów) oraz srebra( bite w południowej Galii, na wzorach Greckich monet zachodnich). Monety z późnego okresu przedstawiały głowy ludzkie i zwierzęce, niektóre ukazywały zaprzęgi. Wizerunki prawdopodobnie maja związek z nieznanymi nam treściami mitologicznymi. Na niektórych monetach pojawiały się imiona celtyckie i symbolika dostojeństwa, zapisane alfabetem rzymskim oraz greckim. Nisko nominałowe monety bite były z brązu. Jako środka płatniczego używano tez płaskich, nieobrobionych sztabek żelaza. Natomiast w rozliczeniach wewnątrz kultury jako miernik używano bydła. Po rzymskim podboju, celtyckie monety wyszły z obiegu. Społeczeństwo celtyckie natomiast składało się z trzech warstw, pełniących różne funkcje. Największy szacunek okazywano kapłanom wśród których wyodrębniono trzy grupy. Największą rangę wśród nich mieli Druidzi jako posiadacze wiedzy o ruchach gwiazd, świecie, ziemi i bogach. Wiedze przekazywali sobie ustnie, jako zbyt potężna, aby ją zapisać, a nauka trwała lat 20. Druidzi rozstrzygali również sprawy sporne plemion. Następni według wagi dla społeczeństwa byli Wieszcze( Filid), będący badaczami przyrody, uznawani za ówczesnych uczonych, o dużym zasobie wiedzy o świecie. Wieszcze wykonywali też obrzędy ofiarne. Ostatni w kolejności byli bardowie, czyli poeci i śpiewacy, przekazujący w swych utworach tradycje historyczną i legendy. Następna klasą byli wojownicy, rekrutujący się z najbogatszych członków wspólnoty. Do ich obowiązków należała walka o łupy, czyli główne źródło celtyckich zysków. O najdzielniejszych wojownikach bardowie pisali pieśni. Wojownicy używali rydwanów dwukołowych, których załogę stanowił woźnica i wojownik. Celtowie używali długich obusiecznych mieczy, oszczepów, włóczni, a tarcze ich okrągłe z drewna okute żelazna taśmą, zdobione namalowanymi znakami i figurami. Czasem przywdziewali noże i łańcuchowe pasy. Rzadko używano hełmów i kolczug, uznawanych za strój paradny. Na koniec II wieku pojawiła się u Celtów pojedyncza ostroga. Zwyczajem było wyzywanie przeciwnika na pojedynek przed szeregiem armii. Zaś pojedynki królewskie rozstrzygały o bitwie. Zwycięzca pojedynku obcinał pokonanemu głowę, którą traktował jako trofeum mocowane na ścianie domostwa po powrocie. Następną warstwę stanowili rzemieślnicy, jako niezwykle ważni dla społeczeństwa. Należeli do tej grupy sędziowie, kowale, lekarze, jak i bardowie. Zaznajomienie z profesją dawało najlepszym z nich sławę nawet o zasięgu kilku plemion, za czym szło zdobywanie bogactwa. Niewolnicy, czyli jeńcy wojenni stanowili najniższa warstwę społeczeństwa. Byli własnością rodu lub całego plemienia, jeśli należeli do króla. Niektórzy służyli za ofiary poświęcane bogom. Posiadany majątek był znacznikiem usytuowania wśród hierarchii, warstwy i zajmowanej pozycji wśród plemienia. Arystokratami mogli być tylko ludzie odważni, hojni, posiadający duży urok osobisty. Dzięki temu szerzyło się współzawodnictwo udowadnianie współplemieńcom swojej wartości. Celtowie preferowali stroje barwne i bogate ozdoby. Naszyjniki w kształcie koła- torques noszone były zarówno przez kobiety jak i mężczyzn, którzy traktowali je jako oznaka godności. Wykonywane były z brązu lub żelaza jako nie zamknięte obręcze z ozdobnymi zakończeniami. Szaty spinano ozdobnymi Fibulami. Kobiety nosiły bransolety zarówno na przegubach dłoni, jak i ramionach i kostkach nóg. Noszono również naszyjniki ze szklanych paciorków. Jako oznakę godności oraz funkcji sprawowanej w społeczeństwie używano tez pasów łańcuchowych. Celtyckie rodziny miały model monogamiczny, a kilka rodzin powiązanych krwią tworzyło ród. Plemiona zaś były wyższą forma organizacji, na której czele stał król. Obowiązkiem jego dbanie o dobrobyt i bezpieczeństwo ludu. Wierzono, że pochodząc od mitycznego przodka, od niego czerpał swe siły magiczne. Królewski majątek był wspólnem dziedzictwem plemiennym, a z niego utrzymywał król wojowników, a czasem się zdarzało, współplemieńców. Król musiał być hojny, podatki winien odwzajemniać z nawiązka, a odwaga jego musiała być widoczna, gdy szli do walki stawał w pierwszym szeregu armii, jak i brał udział w pojedynkach. Płodność jego miała być gwarantem liczebności plemienia oraz dobrych zbiorów. Nie mógł posiadać wad fizycznych, gdyż reprezentował urodę całego plemienia, okaleczony musiał zrzec się władzy. Król był mężem wszystkich kobiet, a inni mężowie byli jego zastępcami. Każdego pierworodnego zwano królewskim dzieciem. Dzieci nieślubne były chowane przez całe plemię, gdyż wierzono iż są boskiego lub królewskiego pochodzenia. Za szkody lub długi jednego członka rodu odpowiadali wszyscy krewniacy. Długi spłacano solidarnie, zależnie od stopnia pokrewieństwa. Kobiety zajmowały wysoką pozycje w rodzinie, natomiast prawo o decydowaniu o losach rodziny było proporcjonalne do wniesionego majątku. Według badaczy w celtyckim obyczaju istniało 8 lub 10 rodzajów małżeństw. Powszechne były rozwody, wystarczyła zgoda obojga małżonków. Stosowano również konkubinaty. Celtowie tworzyli warowne osiedla obronne zwane oppida. Świątynie budowano w dwójnasób- jako pierwsze powstawały na planie okrągłym otoczone były wałami lub rowami( ten zwyczaj przejęli potem germanie), natomiast o planie kwadratowym, budowano z drewna, dzięki wpływom Rzymskim wzbogacano je o kolumnady. Mimo ogromnych predyspozycji, Celtowie nigdy nie wytworzyli jednolitego państwa. Celtowie jako jedni z nielicznych na całym naszym świecie, posiadali wierzenia o charakterze chtonicznym, żeńskim. Symbolizowała ona urodzajność, płodność i bogactwo, jak i zarazem śmierć i nędzę, czyli siły niszczące. Podejrzewa się, że aspekt unicestwienia w tym systemie wierzeń jest powodem krwawych i okrutnych obrzędów. Kalendarz celtycki był oparty na cyklu księżyca, co świadczy iż był dla nich bardzo ważny. Kalendarz miał 12 miesięcy. Siedem miesięcy miało dni 30, a pięć miesięcy miało tych dni 29. Piętnastu pierwszym dniom miesiąca towarzyszył jasny księżyc, pozostałe dni należały do ciemnej części, gdyż księżyca ubywało. W ty systemie, pełnia księżyca następowała 7,8 i 9 dnia każdego miesiąca. Dłuższe miesiące uważano za szczęśliwe, natomiast i w miesiącach dobrych i w feralnych, występowały zarówno dni szczęśliwe jak i złe. W co trzecim roku dodawano jeden 30- dniowy miesiąc, który według Celtów nie miał dni szczęśliwych. Doba dla Celtów zaczynała się w nocy, a dzień 1 listopada uważano za początek zimy i nowy rok. Rok celtycki zaś dzielił się na porę letnia i zimową, podzielone dodatkowo na dwie równe części, a koniec jednej i początek następnej miał miejsce w czasie równonocy. Obchodzono kilka świąt, dziś uznawanych za dni sabatów. Najważniejszym świętem był Samhain- 31 października jako koniec lata, kiedy to wygaszano ognie na ołtarzach, poczem zapalano je ponownie. W trakcie tej świętej nocy duchy zmarłych miały przenikać do naszego świata. 1 lutego przypadała wigilia Imbolc, święto oczyszczenia woda i ogniem. 1 maj to wigilia Beltaine, czyli ognie Beltosa, związane z kolejnym wygaszaniem i rozpalaniem ogni. Rozpalane były przez druidów z dziewięciu rodzaji drew. 1 sierpnia przypadało Lughnasadh- święto boga Lugra. Kobiety w społeczeństwie miały wysoka pozycję nie tylko dzięki kultowi płodności. Według celtyckiej tradycji kobieta uosabiała bóstwa mające władzę nad mężczyzną i co najważniejsze nad światem. W legendach pierwiastek kobiecy i władza były spójne. Powszechny wśród Celtów był kult wody, związany głównie z rzekami i źródłami, łączącymi kult zapładniania i uzdrawiania. W najstarszych wierzeniach celtyckich pojawia się totemizm, a dowodem na jego istnienie są relikty figuralne odnajdywane w sanktuariach. O kulcie zwierząt świadczą natomiast odnajdywane figurki koni, dzików, jeleni oraz niedźwiedzi. Jako święte drzewa traktowane były dąb, cis i jabłoń. Najstarsze celtyckie kulty związane były z krwawymi ofiarami składanymi ze zwierząt i ludzi, a w trakcie takowych pito krew, są to natomiast przekazy z ówczesnych ksiąg, innych kultur, dowodów archeologicznych na to nie ma wiele. Zanim powstały świątynie pewne gaje (nemeton) uważano za święte i godne tego, aby być miejscami kultu. Obcinanie głowy przegranemu po pojedynku, również było związane z religią. Potem, prawdopodobnie w epoce brązu pojawiły się bóstwa solarne, o męskim pierwiastku. Prawdopodobnie, każde plemię miało swego boga, któremu towarzyszyła bogini. Pewne jest iż wierzyli w nieśmiertelności i wędrówkę duszy. Przed pogrzebem, ucinano zmarłemu głowę i rozrywano czaszkę, aby jego duch nie mógł wędrować. Nasza wiedza o religii Celtów związana jest głównie z późniejszym okresem bóstw solarnych, w największym zakresie dotyczące wierzeń iryjskich. Żaden celtycki bóg nie posiadał tylko jednej funkcji. Głównym bóstwem, najwyższym w panteonie był Dagda. Imię jego znaczy „dobry bóg”, a uosabiał postać ojca. Rządził on porami roku za pomocą muzyki swej harfy. Był wszechpotężnym protektorem plemienia, a jego bronią maczuga i kocioł. Jednym zamachem maczugi swej mógł zabić dziwieniu rosłych mężów, a cienkim jej końcem przywrócić im życie. W Galii nosił imię Sucellos, a jego atrybutami młot i puchar. Jego partnerka była Morrigan, królowa demonów, bogini wojny. Przedstawiana pod postacią kruka. Używała swej magii aby przechylać szale zwycięstwa w boju zawsze na swoich podopiecznych. Pożądała wszystkich mężczyzn, a widywano ją w fortach gdy obmywała zbroję i broń wojownika, który miał zginąć w nadchodzącym boju. Inne jej imiona to Dard, Nemain. Matrony czyli 3 dojrzałe kobiety, karmiące niemowlęta lub trzymające rogi obfitości bądź kosze z owocami. Według różnych źródeł jedną z nich była Epona (znana w Galii) była boginią świata zmarłych oraz urodzaju, siedząca na koniu, a jej atrybutami róg obfitości czasem kosz owoców i klucz. Następny w kolejności, jest Lugh, na którego cześć urządzano święto Lughnasa. W panteonie pojawił się dość późno gdyż według legendy sam poprosił o swe miejsce w panteonie, a jego atrybutami włócznia i proca. Przedstawiano go jako młodego silnego, złotowłosego męża, bohatera, mistrza wszystkich sztuk i umiejętności. Następnym ważny bóstwem był Balenus, czczony głównie w północnych Włoszech. Był bogiem rolnictwa. Bogini Caridwen była ponoć czczona od neolitu, jako bogini ziarna. Zamieszkuje pośród gwiazd w krainie Caer Sidi. Łączona jest również z wilkami. Cernunnos z kolei był rogatym bogiem męskości. Nosi na szyi obręcz, a jego towarzyszami są wąż i jeleń. Prawdopodobnie jeden z najstarszych bogów, gdyż mocno zakorzeniony w kulturze był ogromną przeszkodą dla rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa wśród Celtów. Dispater oryginalny Celtycki bóg śmierci i świata podziemnego. Później naczelne bóstwo Gallów, którzy twierdzili, że był ich przodkiem. Esus również przejęty przez Gallów. Według rzymskich poetów składano mu w ofierze ludzi, których wieszano i przebijano mieczem. O dziwo przedstawiany jest jako drwal. Govannon uważany za boskiego kowala. Wytwarzał niezawodne miecze i zbroje. Umiał również leczyć. Według legendy, kto napił się z jego kielicha, nie musiał bać się starości ni chorób. Ponoć bogowie toczyli bitwy z potworami zwanymi Formoria. Gdy romanizacja plemion celtyckich była już na zaawansowanym poziomie, do panteonu celtyckiego dołączyli bogowie rzymscy oraz bliskowschodnie wierzenia mistyczne. Do Galii zawitał kult Izis, a nawet Mitra z panteonu irańskiego.